Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen

Inleiding
De gemeente beheert een groot deel van de openbare ruimte. Hier vindt een groot aantal activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Daarbij maken we gebruik van kapitaalgoederen die in de openbare ruimte aanwezig zijn:

• infrastructuur (wegen, water, riolering, kunstwerken, openbare verlichting)
• voorzieningen (groen, sportfaciliteiten)
• gebouwen.

Deze paragraaf behandelt, conform artikel 12 uit het BBV, de belangrijkste kapitaalgoederen die de gemeente in eigendom en/of beheer heeft. De middelen die beschikbaar worden gesteld worden ingezet om het door de raad vastgestelde beleid uit te voeren.

De infrastructuur is er voor iedereen die gebruikt maakt van de leefomgeving, voorzieningen zijn er voor meer specifiek gebruik en gebouwen zijn veelal in gebruik voor specifieke doeleinden en gebruikers.

In beleidsplannen maken we afspraken over de wijze waarop we onderhoud doen en wat de ambities zijn voor deze kapitaalgoederen. In begroting worden deze beleidsplannen niet expliciet herhaalt, maar de financiële gevolgen wel opgenomen. Daar waar er ambities zijn op specifieke beleidsvelden is dit opgenomen in de programma hoofdstukken hierboven.

Welke ontwikkelingen spelen er?

• Diverse kapitaalgoederen (met name in de infrastructuur) lopen tegen het einde van de levensduur. Dit maakt dat er de komende jaren geïnvesteerd zal moeten worden ter vervanging. Dit vereist voldoende slagkracht in de organisatie.
• Afgelopen jaren is er meer aandacht gegeven aan het in beeld brengen van objecten en arealen. Hieruit blijkt dat er diverse objecten niet volledig in beeld waren bij de gemeente, dit vraagt om herijking van plannen en budgetten.
• Er is een noodzaak tot het opstellen van assetmanagementplannen en doorkijk naar de (verre) toekomst. Een nota kapitaalgoederen kan hierin een bijdrage leveren. Hierbij moet ook extra aandacht worden gegeven aan de kennis en kunde van de interne organisatie.
• De samenleving wordt mondiger en daagt de gemeente vaker uit om ruimte te bieden aan vernieuwing. Dit maakt dat er een wens is om minder behoudend te beheren en meer ontwikkelend om te gaan met wensen. Het is een spanningsveld wat maakt dat het lastiger is om voorzieningen te treffen voor een instandhouding op lange termijn. Ook vraagt dit om meer integraal te kijken naar zaken. De complexiteit neemt hierdoor toe.
• Veranderingen in het klimaat maken dat er veranderingen nodig zijn het onderhouden (en gebruiken) van kapitaalgoederen. Zo worden materialen blootgesteld aan andere omstandigheden dan voorzien, wat andere maatregelen vraagt dan voorzien of begroot.

Wat willen wij bereiken?
We willen bijdragen aan de doelen van de gemeente in het beheren en onderhouden van onze kapitaalgoederen. Met duurzaam en ontwikkelend beheer dragen we bij aan een toekomstbestendige leefomgeving en een positieve beleving van onze inwoners.
Het niveau van onderhoud is vastgelegd in beleid. Om grote wisselingen in de exploitatie te voorkomen, werken we onder andere met onderhoudsvoorzieningen. Daaraan voegen we jaarlijks een vast bedrag toe. De uitname kan per jaar verschillen. Het is wenselijk te komen tot een meer concrete programmering van meerjarig onderhoud aan kapitaalgoederen. Dit vraagt voldoende organisatorische slagkracht en politieke keuzes.

Wat gaan wij daarvoor doen?
Onderstaande tabellen laten de activiteiten voor het onderhoud van de kapitaalgoederen zien. Per discipline geven we aan wat we in een aangegeven tijdsbestek gaan doen.

Riolering

Toelichting:
In het integraal waterketenplan staat het gemeentelijk beleid beschreven voor het stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Met het oog op de bescherming van de volksgezondheid, het tegengaan van wateroverlast en de bescherming van het milieu, zijn hiervoor speciale voorzieningen nodig. Het waterketenplan is afgestemd op het riolerings-, zuiverings- en drinkwaterbeleid in de Bollenstreek en vormt de basis voor de integrale toetsing aan de geldende wet- en regelgeving in de regio. Daarnaast biedt het beleidskaders in de waterketen, wat leidt tot betere afstemming binnen de waterketen van drinkwaterproductie, -distributie en -levering, de riolering en de afvalwaterzuivering.  Het plan is opgesteld door de Cluster Bollenstreek in samenwerking met de gemeenten Katwijk, Noordwijk en Lisse, het hoogheemraadschap van Rijnland en waterleidingbedrijf Dunea.

Het is voor de gemeente van belang een goede integrale beleidsafweging te maken op het gebied van de rioleringszorg, de bodem- en waterkwaliteit en de gemeentelijke infrastructuur. Het afvalwaterketenplan helpt hierbij. Daarnaast heeft de gemeente de zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, de doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, en het treffen van maatregelen om nadelige gevolgen van de grondwaterstand te voorkomen of te beperken. Op basis van de financiële consequenties van het plan stellen we de hoogte van de rioolheffing vast.

Afkoppelen van hemelwater
In de gemeente Teylingen liggen grotendeels gemengde rioolstelsels, wat inhoudt dat het afvalwater (vanuit woningen of bedrijven) en hemelwater (vanaf daken of de straat) door dezelfde buis ingezameld en getransporteerd wordt naar de afvalwaterzuivering. Met het oog op de woningbouwopgave (leidend tot meer in te zamelen en transporten afvalwater), het veranderende klimaat (met o.a. zwaardere regenbuien over kortere periodes) en een gewenste efficiëntie-slag bij de afvalwaterzuivering (die nu ook hemelwater zuiveren) ligt er een opgave om af te koppelen. Dat betekent dat het hemelwater in een aparte buis ingezameld wordt en afgevoerd naar watergangen en/ of geïnfiltreerd in de bodem.

In aanloop naar het actualiseren van het beleidsprogramma wordt een systeemoverzicht stedelijk water opgesteld, waarin het functioneren van de riolering, het grondwatersysteem en open water doorgerekend en beoordeeld wordt. Hierin gaan wij ook een ontwerp voor een hemelwaterrioolstelsel voor de bebouwde kommen mee laten nemen. Dit geeft ons inzicht in de benodigde werkzaamheden, de investeringen die dit vraagt en de fasering/ prioritering van buurten over de komende decennia heen.

Centrumvisie Teylingen
De Centrumvisie Teylingen heeft de hoofdstraten van de dorpskernen als scope. Dit biedt voor het onderhoud aan en de vervanging van riolering, het afkoppelen van hemelwater en klimaatbestendig inrichting een kans om een grote verbetering in de hoofdstructuur voor het afvalwater en hemelwater te realiseren. In samenwerking met het programmateam zal onderzocht moeten worden hoe een en ander in te passen is in het bovengrondse én ondergrondse ontwerp en binnen de beschikbare middelen meegenomen kan worden.

Omgeving Lindenlaan en Platanenlaan
De kruising Lindenlaan/ Platanenlaan is een bekende locatie van wateroverlast. In navolging op de regenbuien van 2024 is onderzoek uitgevoerd naar de effecten van maatregelen in de riolering, inrichting van de openbare ruimte en het watersysteem.
Ten aanzien van de riolering wordt in 2025 een ontwerp afgerond voor een hemelwaterrioolstelsel voor de gehele buurt. Aan de hand daarvan wordt in 2026 als eerste een projectopdracht voor de Lindenlaan opgesteld in samenspraak met de asset Wegen vanuit hun onderhoudsopgave, waarbij een beoogde start uitvoering eind 2028/ begin 2029 wordt aangehouden. Volgend daarop gaan we gefaseerd de hele buurt door.

Omgeving Sweilandpolder, Vennemeer en Boekhorsterweg
Het rioolstelsel aan de zuid-oostzijde van de Kagerplassen (omgeving Vennemeer, Sweilandpolder en Boekhorsterweg) loost op het rioolstelsel van de gemeente Kaag en Braassem. Vanwege de druk die dit op de capaciteit van hun rioolstelsel geeft wordt in samenwerking met de gemeente Kaag en Braassem in 2026 gemonitord hoeveel afvalwater daadwerkelijk afgevoerd, hoe het rioolstelsel functioneert en welke verbeteringen mogelijk gerealiseerd moeten worden.

Omgeving Loosterweg
Bij zware regenval vinden overstorten plaats vanuit het gemaal nabij Auto Cors. Er is onderzoek opgestart naar de capaciteit en het functioneren van het gemaal en rioolstelsel, evenals naar het lozingsgedrag van diverse percelen in deze omgeving.

Groen

Groenvervanging
Uit de groeninspectie 2024 blijkt dat 79% van het openbaar groen in goede staat verkeert. Circa 13% van het areaal dient echter binnen vijf jaar te worden hersteld of vervangen. De voornaamste knelpunten zijn kale plekken, overgroeiende beplanting en de incidentele aanwezigheid van woekeronkruid, waaronder de Japanse duizendknoop.
De werkzaamheden worden gefaseerd uitgevoerd, waarbij per kern wordt gewerkt volgens de volgende planning: Warmond (2025- 2026), Sassenheim (2026-2027) en Voorhout (2027-2028).

Bij het herstel en de vervanging wordt nadrukkelijk ingezet op het vergroten van de biodiversiteit en het klimaatbestendig inrichten van het groen. De financiële dekking voor deze werkzaamheden is opgenomen in het investeringsplan.

Heroverweging
In de heroverweging heeft de raad besloten om in 2026 één vierde van het gazonareaal om te vormen naar bermvegetatie. Deze maatregel levert naar verwachting een jaarlijkse besparing van circa € 22.000 op in maaikosten. Naast het financiële voordeel draagt deze omvorming bij aan het vergroten van de biodiversiteit, doordat bloemrijke bermen meer ruimte bieden aan insecten, vogels en andere dieren. Bovendien sluit dit aan bij de klimaatadaptatie-ambities van de gemeente, omdat minder maaien en meer variatie in beplanting zorgt voor een betere wateropvang, minder hittestress en een robuuster ecosysteem.

In woonwijken zal het strak gemaaide gazon hierdoor op bepaalde plekken plaatsmaken voor een natuurlijker aanzicht. We realiseren ons dat dit voor sommige bewoners een verandering is waaraan men moet wennen. Door tijdig en duidelijk te communiceren over de voordelen en het doel van deze maatregel, willen we het draagvlak bij inwoners vergroten.

Boomveiligheidscontrole (BVC)
Jaarlijks wordt een derde van de gemeentelijke bomen visueel gecontroleerd op veiligheid. De inspectie richt zich op zichtbare gebreken die op korte termijn risico’s kunnen opleveren; bevindingen worden vastgelegd in het beheersysteem GRIB en gebruikt voor het onderhoudsbeheer. In 2026 vindt de controle plaats in Voorhout, met circa 5.000 bomen, plus 475 ‘Attentiebomen’ in heel Teylingen die jaarlijks worden herkeurd vanwege verhoogd risico. Elke boom wordt minimaal eens per drie jaar gecontroleerd. Op basis van de BVC worden in het 4e kwartaal van 2026 en het 1e kwartaal van 2027 onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd, zoals snoei, om de veiligheid, gezondheid en uitstraling van het bomenbestand te behouden en vervanging van bomen die zijn afgestorven of een veiligheidsrisico opleveren.

1.000-bomenplan 2024–2027
Met het 1.000-bomenplan wil de gemeente Teylingen het bomenbestand duurzaam uitbreiden, zowel in aantal als in boomkroonvolume. Het plan richt zich op de kernen Sassenheim, Voorhout en Warmond en heeft als doel om in vier jaar tijd maximaal 1.000 nieuwe bomen te planten of bestaande groeiplaatsen te verbeteren. Bijna de helft van de bomen (circa 475) wordt geplaatst in woonwijken. Daarnaast worden ruim 200 bomen geplant op nu versteende locaties, waar plaats wordt gemaakt voor groenvakken. Het overige deel komt op schoolpleinen, bedrijventerreinen en op locaties die bijdragen aan de verbinding van groene gebieden.

Elk jaar wordt vooraf een lijst opgesteld met geschikte aanplantlocaties en worden de technische ontwerpen voor de projecten van dat jaar uitgewerkt.

• 2024 stond in het teken van voorbereiding en programmering.
• 2025 stond Warmond centraal, waar afgelopen winter ruim 200 extra bomen zijn aangeplant.
• 2026 is Sassenheim aan de beurt.
• 2027 wordt het project afgerond in Voorhout

Wegen

Toelichting:
Het beleidsplan Wegen omvat het gemeentelijk wegenbeleid. Het doel ervan is het leggen van een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis voor het wegbeheer in de komende vijf jaar met een doorkijk naar de daaropvolgende jaren.

In het beleidsplan worden de beleidskaders omschreven en uitgewerkt tot beleidsdoelstellingen en strategieën. In het beleidsplan Wegen worden de te hanteren kwaliteitsniveaus voor de wegen aangegeven. In het plan wordt voor alle wegtypes voldaan aan het basiskwaliteitsniveau voor de thema's veiligheid, comfort en aanzien. Bij dit niveau wordt het wegennet voor de weggebruiker op een verantwoorde wijze in stand gehouden. De kwaliteit van de fietspaden en looproutes rond seniorencomplexen is daarbij belangrijk en hier is het kwaliteitsniveau dan ook opgehoogd naar basis+. Op het moment worden deze kwaliteiten niet overal gehaald. Bij de herziening van het beheer-en beleidsplan zullen voorstellen gedaan worden voor a) een realistische kwaliteitsnorm en b) een plan om op termijn naar deze kwaliteiten toe te groeien.

Speelplaatsen

Straatmeubilair

Openbare verlichting

Civiele kunstwerken

Toelichting:
In 2019 is het beheerbeleidsplan Civiele Kunstwerken 2019-2023 vastgesteld. Dit bevat de kaders voor de borging van het juiste onderhoudsniveau en inzicht geeft in de benodigde financiële middelen om het beheer van de civiele kunstwerken de komende jaren te kunnen uitvoeren. De hierboven genoemde investering zijn op basis van een recent uitgevoerde inspectie en worden meegenomen in het geactualiseerde beheerplan.

In 2026 zal het Beheerplan Civiele Kunstwerken herijkt worden voor Teylingen, tot dat moment betekent dit dat budgettering en uitgangspunten als vigerend worden gezien. In de herijking worden de nieuwste areaalgegevens en inspecties meegenomen. Zowel formatie, exploitatie als investeringen zullen in beeld gebracht worden. Hiernaast zullen in de komende 5 jaar alle verkeersbruggen beoordeeld worden op de verhouding verkeersbelasting-draagkracht.

Programma Water en Klimaatadaptatie - Baggeren

Het programma water en klimaatadaptatie (PWKA) is in 2024 vastgesteld. Hiermee zijn de budgetten voor de komende jaren vastgesteld. De werkmethode is en blijft nog steeds om in HLT-verband het baggerwerk aan te besteden. De gemeente heeft opdracht gegeven voor het maken van een Meerjarige Onderhousplan (MJOP) omdat er nu duidelijkheid welke budgetten de komende jaren beschikbaar om op de markt te zetten.

De MJOP moet leiden tot eenmalige aanbesteding voor een meerjarige uitvoeringscontract (2025-2028) met e e n vaste aannemer. Uitgangspunt blijft dat het baggeren in de perioden oktober - maart wordt uitgevoerd in verband met de flora en fauna.  

Voor oeverbescherming (beschoeiingen) en aanleg natuurvriendelijke oevers is de MJOP gereed. De koers is de aanbesteding, in samenwerking met inkooporganisatie St. Rijk, dit jaar af te ronden zodat opdracht voor de uitvoering eind Q4 2025 is afgerond en de uitvoering in Q1 2026 begint.